مجموع بحث از مباحث پيشين روشن شد ، كه جهل و شك مكلّف محور اصلى مباحث اصول عمليه را تشكيل مىدهد ، زيرا اساسا تمسّك به اصول چهارگانه عمليه ( برائت ، استصحاب ، تخيير و اشتغال ) منوط به عدم دستيابى به دليل اجتهادى براى تبيين حكم شرعى است ، كه در اين صورت به خاطر وجود شك و جهل نسبت به حكم شارع ، بايد راه چاره‌اى جست كه آن‌هم طبق توصيه خود شارع ، تمسّك به اصول عمليه است . اينكه مىگوييم طبق توصيه خود شارع ، نشانگر اين است كه استدلال براى اثبات حجيت اصول عمليه بايد از طريق « دليل اجتهادى » انجام پذيرد ، هرچند خود اصول « دليل فقاهتى » هستند به عبارت ديگر براى صحّت تمسّك به اصول چهارگانه عمليّه در موارد مخصوص بايد به ادلّهء چهارگانه‌اى كه در اصول به عنوان منابع اجتهاد محرز گشته يعنى كتاب ، سنّت ، اجماع و عقل متوسّل شد ، چنان‌كه در مبحث گذشته به همين‌گونه عمل نموديم . ولى اصول عمليه‌اى كه